“Je hoeft niet alles te dragen om waardevol te zijn; juist wanneer je loslaat, ontstaat er ruimte voor lichtheid.”
Masochistische karakterstructuur – tussen dragen en durven kiezen voor jezelf
In de voorgaande blog stond de psychopathische karakterstructuur centraal, waarin controle, wilskracht en de uitdaging van overgave een belangrijke rol spelen. Waar die structuur je de noodzaak leert om te verzachten en te vertrouwen, brengt de masochistische karakterstructuur ons naar een andere laag: die van dragen, volhouden en het verlies van de eigen wil. Waar de psychopathische structuur zegt: “ik moet het alleen kunnen”, klinkt hier een andere innerlijke beweging:
“ik moet het dragen, wat er ook gebeurt.” Een structuur waarin liefde, loyaliteit en zorgzaamheid diep aanwezig zijn, maar waarin het eigen verlangen vaak ondergesneeuwd raakt.
Wat is de masochistische karakterstructuur?
De masochistische karakterstructuur kenmerkt zich door zwaarte, plichtsgevoel en een diepgeworteld “moeten”. Het leven kan voelen als iets wat gedragen moet worden, in plaats van iets wat vrij geleefd mag worden. In de basis gaat deze structuur over het blokkeren van de eigen wil. Als kind was er weinig ruimte om “nee” te zeggen, of een eigen richting te kiezen. De autonomie werd beperkt, waardoor de energie zich naar binnen keerde. Wat niet naar buiten mocht, werd ingehouden.
Ontstaan: het inhouden van jezelf
Wanneer een kind onvoldoende ruimte krijgt om zichzelf te uiten, grenzen aan te geven of eigen keuzes te maken, ontstaat er een innerlijke spanning. De natuurlijke beweging naar buiten (de eigen wil) wordt geremd. Het kind past zich aan, houdt zich in, wordt braaf, behulpzaam, loyaal. Onder die aanpassing ontstaat echter ook weerstand. Een stille kracht die niet naar buiten komt, maar van binnen aanwezig blijft. Die weerstand helpt om overeind te blijven, maar maakt het leven ook zwaar. “Het leven is zwaar” wordt een innerlijke overtuiging.
Kenmerken van de masochistische structuur
Deze structuur laat zich vaak zien in:
-
een sterk gevoel van verantwoordelijkheid en plicht
-
moeite met grenzen aangeven en “nee” zeggen
-
een neiging om te zorgen voor anderen
-
schuldgevoelens wanneer je voor jezelf kiest
-
het gevoel tekort te schieten
- pleasegedrag
Er is vaak een disbalans tussen geven en ontvangen. Geven gaat vanzelf, ontvangen voelt ongemakkelijk. Complimenten aannemen kan lastig zijn.
Onder dit alles ligt vaak een diep gevoel van minderwaardigheid: "ik doe niet genoeg, ik ben niet genoeg."
De kracht én de valkuil
De kracht van deze structuur ligt in het grote hart. In de liefdevolle aanwezigheid, de bereidheid om te geven, te ondersteunen en er te zijn voor de ander.
Maar diezelfde kwaliteit kan ook een valkuil worden. Wanneer geven een manier wordt om jezelf waardevol te voelen, raak je verder van jezelf verwijderd.
Er kan een rol ontstaan van helper, waarin je jezelf (onbewust) boven de ander plaatst. En wanneer de waardering uitblijft, kan dit omslaan in slachtofferschap.
Niet omdat iemand dat wil, maar omdat de leegte daaronder geraakt wordt.
Zwaarte en het verlangen naar lichtheid
In een dansoefening werd de zwaarte letterlijk voelbaar in het lichaam. De behoefte om naar de grond te gaan, om te zakken, om één te worden met de aarde. Rechtop blijven staan voelde soms te zwaar; maar juist in de beweging naar lichtheid ontstond er weer ruimte. De mogelijkheid om op te richten, om te bewegen, om lucht toe te laten. Voor deze structuur is lichtheid niet vanzelfsprekend: plezier, genieten, speelsheid. Het kan voelen alsof daar geen ruimte voor is. Alsof het niet “mag”. Juist daar ligt een belangrijke ingang.
Emoties, expressie en de druk van binnen
Veel emoties blijven in deze structuur ingehouden. Al kun je iemand met deze karakterstructuur vaak wel veelvuldig horen klagen. Hij of zij wordt alleen vaak niet gehoord. De ingehouden emoties geven steeds meer druk; als een snelkookpan die langzaam opbouwt, tot de druk te hoog wordt en er een ontlading volgt. Vaak zijn deze 'explosief'. Dit kan gepaard gaan met schaamte: op boosheid, op plezier, op expressie. Daarom is het leren uiten zo belangrijk. Via beweging, stem, adem. Zingen kan bijvoorbeeld een helende werking hebben, juist omdat het helpt om dat wat vastzit, naar buiten te brengen.
Grenzen, verantwoordelijkheid en begeleiding
In begeleiding is het belangrijk om verantwoordelijkheid terug te leggen bij de ander. Niet overnemen, niet redden. Maar ook niet overvragen. Deze structuur is vaak al overbelast: te veel opdrachten of druk kunnen ervoor zorgen dat iemand afhaakt. Het werken in kleine stappen helpt. Net als vragen die uitnodigen tot bewustwording: "wat kost het je? wat levert het je op? waar sta je als je zo doorgaat?" De beweging ligt in voelen; in het herontdekken van de eigen behoefte, zonder jezelf hiervoor te schamen of je schuldig over te voelen..
De innerlijke stemmen: van zelfkritiek naar zelfwaardering
Eens deed ik een oefening met een cliënt: we werkten met de innerlijke stemmen die eenieder in ons heeft. De connectie met twee innerlijke stemmen maakte zichtbaar hoe sterk de kritische stem kan zijn. Zinnen als “ik doe er niet toe” kunnen diep verankerd zijn. Tegelijkertijd is er ook een andere stem. Een zachtere, liefdevolle stem die zegt: "ik ben het waard. ik sta in mijn kracht." De weg ligt niet in het wegduwen van de eerste stem, maar in het herkennen van de intentie erachter. En vervolgens ruimte geven aan de stem die voedt in plaats van afbreekt.
Van moeten naar mogen
Misschien is dat wel de kern van deze structuur: de beweging van moeten naar mogen. Mogen voelen, mogen genieten, mogen ontvangen, mogen kiezen voor jezelf, zonder schuldgevoel.
Zachtheid in kracht
De masochistische karakterstructuur vraagt om zachtheid. Niet door nog harder je best te doen, maar door juist minder te dragen. Door te ontdekken dat je niet alles hoeft te dragen om waardevol te zijn. Dat je er al toe doet, precies zoals je bent. En misschien ontstaat daar, heel voorzichtig, een nieuwe ervaring: dat lichtheid niet iets is wat je moet verdienen, maar iets wat er altijd al mocht zijn.
Reactie plaatsen
Reacties